Mensen willen, waar ze kunnen, gewoon zelfstandig zijn

Janita Minderhoud is zowel praktijkhoudend huisarts als specialist ouderengeneeskunde. Het gaat haar niet alleen om de somatische uitdagingen, maar om het gehele welzijn van haar patiënten. We spraken met Janita over haar werk.

Op welke manier ben je bij de Baalderborg Groep betrokken?
Als praktijkhoudend huisarts heb ik cliënten van de Baalderborg Groep die een indicatie hebben exclusief behandeling. Daarnaast ben ik lid van de medische vakgroep ouderengeneeskunde van de Saxenburgh, Hardenberg. In deze hoedanigheid ben ik specialist ouderengeneeskunde en doe ik de zorg voor de cliënten van de Baalderborg Groep, die een indicatie hebben inclusief behandeling. Juist wanneer je ouder wordt, zijn er veel klachten die niet meer overgaan. Waar je mee moet leren leven. Hoe doe je dat? En de andere vraag, die eigenlijk nog belangrijker is: 'Waar leef je nog voor?' 'Waar kom je je bed nog voor uit?'
 
Wat was het eerste moment dat je met het concept Positieve Gezondheid in aanraking kwam?
De eerste keer was bij de Leidse Ouderengeneeskunde Dag. Daar was Machteld Huber, de grondlegger van Positieve Gezondheid. De andere keer was toen ik al wist dat ik vanaf september 2019 in Dedemsvaart zou gaan werken. Mijn toekomstige collega's zeiden in januari: 'Wil je nu alvast komen, want wij gaan in Dedemsvaart Positieve Gezondheid opzetten, ook samen met de thuiszorgorganisaties en maatschappelijk werk.' Dus toen kon ik gelijk meedoen.
 
Waar bestond dat meedoen uit?
We besloten om elkaar eens in de zes weken te zien. Een specialist ouderengeneeskunde zoals ik en de praktijkondersteuners, de thuiszorgmedewerkers, de wijkverpleegkundige, de casemanagers, iemand van Samen Doen en iemand van de WMO. We bespraken samen cases met een wat ingewikkelder problematiek. De cliënten/patiënten brachten we eerst via het spinnenweb in kaart. Zodat je al een beeld had van: Wat wil de oudere graag zelf?' Dat was toen nog echt een nieuwe manier om ernaar te kijken.
  
Wat vonden de ouderen ervan, die besproken werden?
Van tevoren vraag je toestemming om iemand te bespreken in het kernteam. De meesten vinden dat heel fijn. Vaak zie je dat er verschillen van mening zijn tussen wat iemand zelf denkt dat goed voor hem/haar is en wat een ander vindt dat goede zorg is. Dat komt in de bespreking vrij snel boven tafel en je kunt dat ook open bespreken. Zelf zou je als zorgmedewerker misschien dit willen doen, maar de oudere wil dat. Dan kiezen we voor wat de oudere wil, als het geen schade kan opleveren.
 
Gaat het in het kernteam alleen over de gezondheid of is het breder?
Juist omdat ook welzijnswerk erbij betrokken is, gaat het ook over een maatje voor iemand zoeken of naar dagbesteding gaan of een invalidenparkeerkaart of vrijwilligersvervoer regelen. Breder dus dan alleen de gezondheidszorg. Veel ouderen nemen zelf initiatief om dingen te regelen, maar sommige mensen hebben het overzicht niet. Met zo'n multidisciplinair team heb je korte lijnen om het dan toch te regelen. En je hebt al toestemming om de gegevens van de patiënt/cliënt te gebruiken.

In hoeverre verschilt een gesprek op basis van Positieve Gezondheid van de normale gesprekken die je met patiënten/cliënten hebt?
Het leuke is dat je bij Positieve Gezondheid veel meer kijkt naar wat nog wel kan. 'Wat wil ik nog wel? Waar wil ik naartoe?' In plaats van: 'Waar wil ik vanaf?' Een gewoon gesprek is heel vaak: 'Ik heb pijn in mijn rug. Daar wil ik vanaf.' 'Ik slaap slecht. Daar wil ik vanaf.' Positieve gezondheid is veel meer: 'Als ik uitgerust zou zijn, dan zou ik dit en dat willen doen.' Dan is de vraag: 'Wat heb je nodig om dat te kunnen doen?' Dat is mooi, want daardoor komen die verschillende dimensies in het spinnenweb bij elkaar. Het is een andere manier van denken. Als mens bewegen wij in de gedachte van de vraag. Als je aan iemand vraagt: 'Wat zijn je grootste problemen?' Dan ga je vanzelf aan problemen denken. Als je aan iemand vraagt: 'Waar ben je het meest trots op?' Dan ga je aan heel andere dingen denken. Wanneer je zelf het goede voorbeeld geeft en ook in je vraagstelling positief bent, dan gaan mensen ook positiever denken. Dan zet je mensen in hun kracht. 

Een tijd geleden was er een mevrouw met erge rugpijn en beginnende dementie, dus ze was wat vergeetachtig. Ik vroeg: 'Stel dat je in de nacht genezen bent van je kwaal, maar je weet het niet. Een engel heeft het gedaan. Je lag te slapen, dus je wist niet dat je genezen werd. Hoe zou de volgende dag er dan uitzien?'
Die mevrouw ging helemaal vertellen hoe de dag er anders uit zou zien en welke dingen ze ging doen. Dat waren ook een heleboel leuke dingen. Toen ik er weer naartoe ging, was ik heel benieuwd. Zou ze die rare vraag nog onthouden hebben? Hoe zou dat gegaan zijn? Ze wist alleen dat het een goed gesprek was. Ze kon zich niks meer van die vraag herinneren, maar ze zei: 'Ik heb wel een hele leuke tijd gehad, want ik heb dit en dat gedaan.' Wat ze zichzelf had horen zeggen, had ze eigenlijk gewoon uitgevoerd.

Hoe heeft het jouw eigen leven verrijkt, om op deze manier met gezondheidszorg om te gaan?
Ik ben eerst huisarts geworden en later specialist ouderengeneeskunde. Als specialist ouderengeneeskunde kijk je veel meer naar herstelprocessen en revalidatieprocessen. Dat heeft me sowieso al geholpen om anders te denken. Met revalidatie is het ook vaak: 'Hoe leef je verder met beperkingen?' Dat heeft mijn leven zeker veranderd. Ik heb een cursus van de huisartsenzorggroep over Positieve Gezondheid gedaan, waarin je ook zelf allerlei dingen moest doen.Ook het spinnenweb invullen en een aantal gesprekken voeren met bepaalde vragen. Wat ik een heel belangrijk aspect vind binnen Positieve Gezondheid is dat je doorvraagt. Zo had ik bijvoorbeeld een keer iemand die heel graag wilde sporten. Je zou al genoegen kunnen nemen met dat antwoord, maar diegene had behoorlijke lichamelijke problemen. Waarom wilde ze dan toch graag sporten? Toen bleek dat dat kwam omdat haar man een stuk fitter en gezonder was. Daar zat een stukje verdriet, omdat ze het niet meer kon bijbenen. Als je de vraag achter de vraag stelt, kun je misschien ook een andere oplossing bedenken. Je helpt mensen om een stukje overzicht te hebben en woorden te geven aan wat er eigenlijk aan mankeert.
Als het enigszins kan, proberen we ook een familielid te laten meedenken. Een deel kunnen we zelf doen, maar dat familielid gaat er ook over nadenken. Je hoeft niet altijd per se bij iemand op de kamer een kopje koffie te drinken. Je kunt ook samen op de trapfiets. Zo kun je familieleden helpen om leuke dingen te bedenken de ze met hun verwant kunnen doen. Dat is heel belangrijk. Als iemand een goede dag heeft, is diegene ook minder onrustig en hoef ik weer minder pilletjes voor te schrijven.
 
Als je het over je eigen spinnenweb hebt, weet je dan nog wat jouw grootste inzicht was?
Ik was eigenlijk heel dankbaar na het invullen van het spinnenweb. Ik dacht: 'Wat gaan er een hoop dingen goed. Qua gezondheid en voor mezelf zorgen en qua zingeving en sociale contacten.' Daar word je een dankbaar mens van. Er zijn wel een aantal dingen die beter kunnen hoor. Ik had liever gehad dat er 25 uur in een dag zaten, maar dat is nu helemaal niet zo. Het is wel leuk als je jezelf vraagt: 'Wat ga je daar dan aan doen?' 'Ik moet zorgen dat ik een kwartier van tevoren kom of ik moet de agenda's wat beter controleren.' Dat helpt dan toch. Het stuurt je een beetje.
 
Is dat ook iets waar je in je gesprekken op stuurt? Wat heb je er zelf aan gedaan? Welke actie ga je nu zelf nemen?
Ja, zeker. Bij de huisartsenpatiënten wel. Bij mensen met dementie wordt dat wat lastiger. Het hangt dus een beetje af van wie ik voor me heb. Het zet mensen wel in hun kracht. Sommige mensen hebben het even nodig om te horen: 'Wat goed dat je dat gedaan hebt, dat je zo die richting op gaat.' Soms ook: 'Je doet al het meest optimale.'
Ik was een keer in de nacht aan het werk. Er kwamen twee mensen met een beperking. De vrouw in het gezelschap had een keer meegemaakt dat ze door een allergische reactie bijna doodgegaan was. Zij had nu weer het begin van zo'n reactie, maar zij kwam heel vaak op de huisartsenpost. Iedere keer met een beginnende reactie, want ze was bang dat het weer verkeerd zou gaan. De doktersassistent zuchtte al een beetje, maar ik dacht: 'Eerst maar eens luisteren.' Nadat ik het verhaal gehoord had, heb ik haar een compliment gegeven. Ik zei: 'Je hebt dat zo goed gedaan, door gelijk die medicijnen te nemen. Ik hoef er ook niks meer aan toe te voegen, want dat heb je helemaal goed gedaan.' Ik heb zelden zo'n blij iemand gezien. Ze leek wel te groeien in de stoel, zo midden in de nacht. Het is gewoon een eenvoudig compliment, maar ik weet zeker dat ze daarna meer zelfvertrouwen gekregen heeft en daardoor ook meer durft af te wachten. Dat was gewoon wat ze nodig had. Mensen met een beperking horen vaak: 'Je had dit moeten doen. Je komt te laat. Je komt te vroeg.' Het is nooit goed.

Ik ben altijd al van empowerment geweest. Het is voor mij een woord dat heel belangrijk is. Mensen in hun kracht zetten. Je ziet dat dat mensen goed doet. Het leuke van Positieve Gezondheid is ook dat je een stukje zingeving inbrengt. In verpleegdossiers heb je veel verschillende domeinen, maar zingeving stond er niet in. Machteld Hubert heeft die zingeving erin gezet. Mensen willen ook gewoon betekenis hebben.
Er zit een bepaald mensbeeld achter Positieve Gezondheid en daar hoort zingeving bij, en ook het positief formuleren van je vraag. Wat ook meespeelt is een stukje respect van de hulpverlener naar iemand. Wat wil iemand zelf? Er zijn bijvoorbeeld mensen die door hersenletsel bepaalde dingen niet goed kunnen, maar je hoeft niet alles van iemand over te nemen. Iemand die niet goed in plannen is, hoef je geen geheugensteuntjes te geven of te helpen met sociale contacten. Als plannen het probleem is, help iemand dan alleen met plannen. Als sociale contacten het probleem zijn, help iemand dan met sociale contacten. Mensen willen, waar ze kunnen, gewoon zelfstandig zijn.

Verwachten mensen wel dat de huisarts meteen over hun hele leven gaat beginnen? Of hebben ze liever gewoon een pilletje of verwijzing?
Je hebt verschillende verwachtingen en ook verschillende vormen van huisartsen. Een oud-patiënt (90+) van me zei: 'We hebben het over jou gehad.' Mijn vriendin zegt altijd: 'Als ik met mijn knieën naar de huisarts ga, word ik één en al knie. Maar als ik naar jou toe ga, kijk je ook wel naar de knie, maar je vraagt ondertussen ook naar mijn zoon die gescheiden is. Ik blijf nog mens.' Met die grote tekorten in de zorg is het wel zorgelijk. Hoe houd je het persoonlijke in het menselijke contact vast? In de palliatieve zorg is dat nog belangrijker, dat je weet wie iemand is en hoe hij/zij zijn leven heeft geleid. Er is ook wel een mooie ontwikkeling. Vroeger waren het altijd tien minuten consulten, maar nu mag je meedoen met de projecten van 'Meer Tijd Voor de Patiënt' en dan is een consult een kwartier. Daar hoort wel bij dat je dan volgens de principes van Positieve Gezondheid gaat werken. Het is efficiënt, want anders zie je dat mensen vaker terugkomen. Je kunt veel beter het hele plaatje in één keer proberen te pakken. Dan is vijftien minuten soms nog kort, maar wel een verbetering
 
Verbetert Positieve Gezondheid de kwaliteit van de zorg via de huisarts?
Ik denk sowieso dat de kwaliteit van de zorg verbetert door te werken volgens de principes van Positieve Gezondheid. Hiervoor heb je een sparringpartner nodig. Iemand die met je praat en een dieper gesprek voert. Moet dat altijd de dokter zijn? Dat denk ik niet. In Dedemsvaart doen we dat samen met de thuiszorg en met welzijnswerk. Met zijn drieën hebben we hier ruim 6000 patiënten. Als we met hen allemaal een goed gesprek willen voeren, moeten we avond- en nachtspreekuren gaan houden. Ik denk daarom dat het in de toekomst ook voor een deel door leefstijlcoaches gedaan zal worden. Praktijkondersteuners volgen hier ook vaak een opleiding voor, om dit te kunnen doen.
 
Wat is jouw idee voor de Baalderborg Groep?
Ik zou het een heel goed plan vinden, als in de eerste maand bij nieuwe bewoners een spinnenweb wordt afgenomen. Het zou nog mooier zijn als dat niet alleen door de zorgmedewerker met de nieuwe bewoner gedaan wordt, maar dat er ook een familielid bij zit. Het gaat niet alleen om de zorg, maar ook om het samen doen.

Meer informatie
Wil je meer verhalen lezen over Positieve Gezondheid binnen de Baalderborg Groep? Klik hier.
Wil je meer weten over het concept Positieve Gezondheid in het algemeen? Klik hier om naar de website te gaan.
Wil je het spinnenweb invullen om te kijken wat jouw persoonlijke aandachtspunten zijn? Klik dan hier.