Je start het gesprek niet omdat je iets wil vertellen, maar omdat je de ander wil laten praten

Mandy Kamphuis is persoonlijk ondersteuner bij Muldershoek, waar zij voornamelijk werkt met mensen met een verstandelijke beperking. Ze is sinds 2012 werkzaam binnen de Baalderborg groep. Mandy vertelt hoe zij met Jannie, één van haar bewoners, het spinnenweb van Positieve Gezondheid ingevuld heeft. En wat de inzichten waren, zowel voor Jannie als voor haar.

Wat vind je zo leuk aan het werken met mensen met een verstandelijke beperking?
Geen dag is hetzelfde. Ik vind het heel fijn om hen te helpen bij hun dagelijkse ontwikkeling. Ik wil als hulpverlener zorgen dat ik zo min mogelijk nodig ben. Het is juist mooi wanneer bewoners kunnen ervaren wat ze zelf kunnen. Het klinkt misschien een beetje gek als je het over zorgen hebt, maar dat is wat mij drijft. De bewoner zoveel mogelijk eigen regie en autonomie te geven. Ik vind het fijn om te zien dat ze meer zelfvertrouwen krijgen en vertrouwen hebben in onze samenwerkingsrelatie.

Heb je een voorbeeld, waarbij iemand iets zelf kan en hoe hij/zij daarop reageert?
Jannie, de bewoner met wie ik het spinnenweb heb ingevuld, ervaart de laatste tijd dat ze ineens weer meer kan. In het begin dat ze bij ons kwam wonen, was ze een heel ander persoon. Zij is in deze jaren weer opgebloeid en pakt steeds meer zelfstandig op. Ze kan nu bijvoorbeeld zelf met een computer werken, sport weer en wil weer gaan werken. Ik merk aan haar dat ze trots is op zichzelf.

Kun je wat meer vertellen over Jannie?
Jannie is een vrouw van 49 jaar. Ze heeft altijd zelfstandig met ambulante begeleiding gewoond. Door de dieptepunten die zij destijds ervoer, kon zij dit niet meer. Ze is toen komen wonen op Muldershoek waar 24 uur per dag begeleiders aanwezig zijn. Als begeleiders besteden we vaak aandacht aan de uitdagingen die Jannie heeft. Ik wilde daarom het spinnenweb gebruiken om te kijken wat Jannie zelf belangrijk vindt in het leven en waar haar behoeftes liggen. Het breder kijken naar verschillende aspecten van de bewoner kreeg ik als opdracht vanuit school, ik doe de opleiding Social Work. Hier heb ik kennisgemaakt met Positieve Gezondheid. Ik heb de vragenlijst met Jannie ingevuld om te kijken waar haar behoeftes liggen. Waar vindt zij de motivatie om aan de slag te gaan met haar persoonlijke groei? Waar staat ze nu in het leven ten opzichte van 2019, toen ze bij ons is gaan wonen?

Op het moment dat ik haar die vragen stelde, kregen we een heel ander gesprek dan we normaal hebben. Er waren ook vragen die zij heel leuk vond om te beantwoorden. Dat benoemde ze ook. Wat ik onder meer ontdekte, is wat ze doet als ze spanning ervaart. Natuurlijk zijn wij er dan voor haar, maar ze heeft ook haar eigen manier om hiermee om te gaan. Ze zei: 'Als ik spanning heb, dan pak ik de Bijbel en dan krijg ik daar rust van.' Dat zijn elementen die ik helemaal niet van haar wist. Toen we zo met haar psychische gesteldheid bezig waren, kwamen we erachter dat ze zich nu veel beter voelt, waardoor ze meer met de andere dimensies uit het web bezig kan zijn. Er kwam uit dat zij graag weer wat wil doen, en eraan toe is om weer te gaan werken of naar dagbesteding te gaan.

We zijn als begeleiders soms geneigd om ons af te vragen: 'Geniet ze wel, doen we wel genoeg voor haar; we moeten ervoor zorgen dat zij geniet.' Dat maken we heel groot, terwijl Jannie zelf zegt: 'Ik geniet al als ik een lekkere wandeling maak, de vogeltjes hoor fluiten en de bloemen zie opkomen in de lente.' Het hoeft helemaal niet zo groot te zijn voor haar. Dat vind ik een waardevol inzicht.

Aan de hand van de vragenlijst kon zij ons dat verhaal vertellen. Zij heeft het nodig dat wij die vragen stellen, want uit zichzelf komt ze er misschien niet zo snel mee om te zeggen: 'Ik geniet hier heel erg van.' Zij vindt het soms best moeilijk om te verwoorden wat ze van iets vindt. Nu kon ze er een cijfer aan geven, waardoor je daarna kon vragen: 'Waarom is het dit cijfer?' 'Hoe zou het van een 8 een 9 kunnen worden?' Het is een heel oplossingsgerichte aanpak en daardoor kon zij goed verwoorden wat haar behoeftes zijn en wat voor haar kwaliteit van leven is.

Het hoogste cijfer gaf Jannie aan de dimensie 'Meedoen'. Daar kwam ze op een 9 uit. Ze heeft goed contact met medebewoners en daar heeft ze ook behoefte aan. Jannie heeft een mooi netwerk om zich heen verzameld in de tijd dat ze bij de Muldershoek woont. Dat netwerk is erg belangrijk voor haar om te kunnen functioneren en dingen te ondernemen. Ze heeft twee maatjes waar ze graag dingen mee doet. Ze is er heel tevreden over dat die er voor haar zijn. En ze heeft haar familie.

Wat heeft Jannie aan het gesprek gehad?
Ze zegt dat ze het inzicht heeft gekregen dat ze weer wat wilde gaan doen. Ze wil gaan werken op een dagbestedingsplek met dieren. Ze had zoiets van: 'Eigenlijk gaat het best goed met mij en ik vind het tijd om weer aan te gaan werken.' Dat was haar grootste inzicht.
Behalve dat ze niet meer werkt, had ze bijvoorbeeld vanaf 2019 niet meer gefietst. Er was ook een vraag over fietsen en mobiliteit, waardoor ze ineens dacht: 'Fietsen vond ik altijd heel erg leuk. Ik ga die fiets weer pakken.' Dat was niet helemaal een succesverhaal uiteindelijk, maar het heeft wel gemaakt dat zij weer motivatie vond om dingen te ondernemen, die ze deed voordat ze hier kwam wonen, zoals ergens naartoe fietsen. Dat wil ze weer leren.

Een ander inzicht was dat ze een mooi netwerk om zich heen heeft verzameld en daar dankbaar voor is. Jannie is kerkelijk en gelovig opgegroeid en ze wil uiteindelijk ook weer naar de kerk, maar daar is ze nog wat zoekende in.
Waar ze ook aan wil werken is een gezondere levensstijl. Niet meer elke week pizza's, maar gezond eten. En meer bewegen, want ze heeft nu allerlei pijnklachten waar ze vanaf wil. Door training en fysiotherapie bijvoorbeeld.
Je hoort het, het is echt een heel gemotiveerde bewoner, er zijn veel dingen waar ze mee aan de slag wil gaan. We ondersteunen en motiveren haar om daarmee bezig te gaan. Bijvoorbeeld met gezond eten. Ze heeft best wat kennis over gezonde voeding. Samen hebben we een lijst met gezonde producten gemaakt en daarmee zijn we samen naar de supermarkt gegaan. Nu heeft ze gezonde dingen in huis. Zij heeft aangegeven dat ze niet meer wil dat wij vragen of ze een toetje wil na het eten. Dus dat doen we niet meer. Dat is voor ons ook wennen, want we verwennen onze bewoners graag. Maar dat is dus niet hoe we haar het beste helpen.

Zijn er nog meer dingen die je opgevallen zijn toen je met haar het gesprek had?
Wat mij met name opviel, is dat ze zelf elke keer zei: 'Ik vind het zo leuk om het hierover te hebben. Wat leuk, dit gesprek.' Er was ook een vraag: 'Ik voel mij goed.' Toen zei ze: 'Nu wel, want ik vind dit zo mooi samen.' Ik merkte ook aan haar dat ze vrolijk was. Ze was heel erg aan het lachen tijdens het gesprek, ook echt giechelen, waardoor ik merkte dat ze het inderdaad heel leuk vond. Je ben echt het luisterend oor op dat moment, omdat je zonder oordeel het gesprek aangaat. Je begint het gesprek nu niet omdat jij als begeleider iets wil zeggen, maar om haar te laten praten. Je kunt terughoudend zijn in het gesprek en echt luisteren en doorvragen.

In jouw opleiding leer je over gesprekstechnieken. Denk je dat begeleiders hier ook in getraind zouden moeten worden?
Als jij het voor bewoners gaat invullen of voor hen gaat bepalen, dan krijg je dat meestal wel terug van henzelf. Daardoor moet je wel een manier ontwikkelen om open en zonder oordelen dat gesprek in te gaan. Ik denk dat je juist door de cliënten zelf daar heel erg in getraind wordt.
Met name bij LVB-bewoners staat die eigen regie hoog in het vaandel. Ze willen erg graag hun eigen keuzes maken. Ga je hier niet goed mee om, dan word je door hen meteen teruggefloten. Door hier aandacht voor te hebben, merk ik dat je hun zelfvertrouwen en eigenwaarde stimuleert, waardoor ze gemotiveerd raken om zaken op te pakken. En zij vertrouwen krijgen in jou en het team, om dat samen te gaan doen.

Wat zou jij andere zorgmedewerkers willen zeggen over het werken met het spinnenweb en met de vragenlijst?
Ik wil ze aanraden om het uit te gaan proberen, om zonder oordeel het gesprek in te gaan en echt te luisteren naar de bewoner. Neem een bakje thee mee en ga zitten samen. Luister en vraag door. Laat je interesse zien in wat iemand drijft. Laat het gesprek niet gaan over wat er niet goed gaat, maar kijk juist naar wat mogelijk is, wat iemand kan en wil. Ik heb ervaren dat er dan dingen naar boven komen, die je niet wist en waardoor je iemand nog beter kan begeleiden om zijn/haar mooiste leven te leiden.

Wil je meer verhalen lezen over Positieve Gezondheid binnen Baalderborg? Klik hier.
Wil je meer weten over het concept Positieve Gezondheid in het algemeen? Klik hier om naar de website te gaan.