Die trotse blik, als een bewoner iets zelf heeft gedaan, daar doe ik het voor
Monique Niekolaas werkt bij locatie De Niehof van de Baalderborg Groep. Hier wonen zeventien ouderen tussen de 54 en 86 jaar, met een verstandelijke beperking. Ze heeft vijf van hen onder haar hoede als persoonlijk ondersteuner. Naast haar werk volgt Monique de HBO-opleiding Social Work, waar Positieve Gezondheid opgenomen is in verschillende modules. Ze vertelt hoe aandacht voor Positieve Gezondheid voor de bewoners van De Niehof een verbetering van de kwaliteit van leven kan betekenen.
Hoe ben je begonnen met het werken vanuit Positieve Gezondheid?
Ik heb samen met de vijf bewoners die ik ondersteun het spinnenweb ingevuld. Hiervoor heb ik de eenvoudige vragenlijst gebruikt die binnen Positieve Gezondheid beschikbaar is. De antwoorden gebruiken we ook in de jaarlijkse evaluatie van het zorgplan en voor het jaarlijkse geneeskundige onderzoek. Hierbij worden alle cliënten onderzocht in relatie tot verschillende functies en er wordt gekeken wat de bewoners zelf vinden van de zorg en van hun kwaliteit van leven. De vragenlijst van Positieve Gezondheid levert een extra hulpmiddel op om het formulier, dat hoort bij dit jaarlijkse onderzoek, goed in te kunnen vullen.
Wat is de toegevoegde waarde van het stellen van deze vragen?
Door de vragenlijst van Positieve Gezondheid kom je te weten hoe de bewoners tegen hun eigen leven aankijken. In het dagelijks leven zijn ze daar niet zo mee bezig. Ze hebben hun vaste structuur en doen wat ze altijd doen.
Als je 's morgens uit bed komt, dan ga je eten. Daarna ga je bijvoorbeeld een puzzel maken. Dan ga je naar de wc. Er zit zo'n vast ritme in. Ik denk dat wij als zorgverleners vooral aandacht hebben voor de lichamelijke gezondheid. Bijvoorbeeld als iemand hoest, is hij/zij dan ziek? Moet er een dokter bijkomen? Moeten er medicijnen gegeven worden? Het mooie van Positieve Gezondheid is dat je ook kijkt naar andere dingen. Hoe voelt iemand zich echt? Er zijn zoveel meer dingen, die daar van invloed op zijn.
Er is in de vragenlijst een vraag: 'Maak jij je zorgen over je toekomst?' Een van de dames antwoordde: 'Een beetje, ik wil er wel over doorpraten.' Ze is 71 jaar, dus ik kan mij best voorstellen dat ze daar over nadenkt. Daar kan ik in het volgende gesprek dat ik met haar heb op terugkomen, door te vragen: 'Wat is dat dan, waar je je zorgen over maakt?' Deze dame heeft een matige verstandelijke beperking. Het is voor haarzelf hierdoor wat lastiger om aan te geven wat het dan precies is. Om daar woorden aan te geven. Dat is wel zoeken, om haar geen woorden in de mond te leggen.
Kom je er ook achter wat iemand nu echt blij maakt? En waar iemand misschien meer aandacht en tijd aan wil besteden?
Dat kun je ontdekken door heel veel te observeren. Door te kijken hoe mensen door de dag heen dingen doen. Wanneer zie je een lach op hun gezicht? Als je de mensen kent, dan heb je snel in de gaten of iemand een goede dag heeft of niet. Dan kan ik - met mijn ervaring - er ook vaak wel de vinger op leggen, waar dat dan in zit.
Als je in een huis woont, met zeventien andere mensen die je niet hebt uitgekozen, dan is er weleens onrust of zijn er conflicten. Soms zet iemand het wat dikker aan om wat meer aandacht te krijgen of omdat hij/zij niet lekker in zijn/haar vel zit. Een onderdeel van Positieve Gezondheid is ook dat je dan je eigen verantwoordelijkheid neemt en gaat kijken: 'Wat kan ik er zelf aan doen?' Dat is bij deze doelgroep nog niet zo gemakkelijk. Daar ben ik dan voor, om die vertaalslag te maken. Te ontdekken waar mijn bewoners blij van worden. Ik heb het dan bijvoorbeeld over een puzzel maken of televisiekijken. Creatief bezig zijn of juist lekker rustig in de tuin zitten. Eén van de dames wilde leren koken. Dan denk ik: 'Oké, hoe gaan we dit regelen?' Een ander wilde graag muziek luisteren. Dan kijken we of er iemand is die wat liedjes kan komen zingen. Dat hebben we al eens vaker gedaan, bij een verjaardag van een bewoner. Dat was echt een mooi feestje!
Hoe stimuleer je dat bewoners zelf in actie komen?
Mensen die in de zorg werken, hebben vaak de neiging om dingen over te nemen. Terwijl er veel zelf gedaan kan worden. Het is lekker om verzorgd te worden, want dan kun je zelf achteroverleunen. Maar mensen worden ook heel blij als ze iets zelf kunnen of voor een ander kunnen doen. Dus ik loop nog weleens de huiskamer in, en dan zeg ik: 'Wie wil er even helpen afdrogen?' Of ik zet 's avonds de kar met limonade in de huiskamer, dan komen de bewoners al snel zelf in de benen. Het mooie is, ze gaan ook inschenken voor degenen die het echt niet zelf kunnen. Dan zie je ze ook trots zijn. Maandag nog zei een van de dames tegen mij: 'Weet je voor hoeveel mensen ik gisteren brood heb gesmeerd?' Ik noemde vragend een paar namen en je zag haar de hele tijd blij knikken. Dat geeft zoveel gevoel van eigenwaarde.
Wij zijn best gericht op de eigen regie van onze bewoners. Ook al zit het hem in heel kleine dingen. Wij vragen bijvoorbeeld als we iemand 's morgens uit bed halen: 'Mogen wij de gordijnen opendoen?' Dan kan hij/zij zelf aangeven of dat goed is of niet. Wij werken met kleine teams die verantwoordelijk zijn voor een paar bewoners. Elke zes weken vergaderen we en dan hebben we het ook over dit soort dingen.
Hoe combineer je Positieve Gezondheid met de zorgmethode die jullie gebruiken?
Onze visie op zorg komt het meest in de buurt bij 'belevingsgerichte zorg'. Het is bij ons vooral observeren en handelen in het moment. De ene dag kan iemand iets wel en de andere dag kan iemand iets niet. Daar bewegen we in mee. Het hoort ook bij het ouder worden. Soms lukt het even niet. Je onderzoekt niet alleen wat iemand kan, maar ook waar iemand zingeving in ervaart, of levensvreugde. Welke belevingen je kan aanbieden binnen het kader van wat iemand nog kan. Het spinnenweb uit Positieve Gezondheid is hierbij een handig hulpmiddel.
Hoe reageren verwanten erop, dat je de vragenlijst hebt ingevuld met je bewoners?
De meeste bewoners bij ons hebben broers en zussen als eerste contactpersoon. In het gesprek over het ondersteuningsplan heb ik ze laten zien wat hun broer/zus heeft ingevuld. Ze herkenden bijna alles wel. Soms was er ook verbazing. Bij die vraag: 'Maak je je zorgen om de toekomst?' was de familie van de bewoonster ook wel een beetje geschrokken. Ik denk dat het goed is om het voor elke ondersteuningsplanbespreking opnieuw in te vullen per bewoner. Daarmee kunnen we goed kijken hoe hij/zij zelf tegen zijn/haar eigen leven aankijkt en hoe dit zich door de tijd heen ontwikkelt. Wat hebben we met de vorige uitkomsten gedaan? Wat is er veranderd? Waar zouden we nog iets meer focus op kunnen leggen?
Heb jij het spinnenweb ook voor jezelf ingevuld?
Dat heb ik vaker gedaan, en ik heb hem net nog even ingevuld. Ik wilde eens kijken hoe ik er nu uitkwam. Op de lichaamsfuncties heb ik nu een wat lager cijfer. Dat kwam vooral door de vraag: 'Heb je klachten en pijn?' Die heb ik, want mijn schouders zijn ingetapet op dit moment. Deze zomer loop ik de vierdaagse in Apeldoorn. Geen 40 kilometer hoor, ik begin met 20. Maar toch, als ik hem daarna invul, scoor ik vast een stuk hoger!
